درمان دستی یعنی کار مستقیم فیزیوتراپیست با دست روی عضلات، مفاصل و بافت‌های نرم. دستگاهی در کار نیست و ابزار درمان، دست و دانش درمانگر است.
این روش وقتی به کار می‌رود که محدودیت حرکت مفصل وجود دارد، عضله دچار اسپاسم شده، بافت پس از آسیب یا جراحی سفت شده، یا نقاط حساس و دردناکی در عضله شکل گرفته‌اند.
کار با معاینه و لمس شروع می‌شود. درمانگر با دست، بافت را بررسی می‌کند تا بفهمد کجا سفت شده، کدام عضله در اسپاسم است و کدام مفصل دامنه حرکتی کامل ندارد. اغلب در همین مرحله، بیمار با فشار روی نقطه‌ای، همان درد آشنای خودش را تشخیص می‌دهد.
سپس بسته به یافته‌ها، تکنیک مناسب انتخاب می‌شود:
کار روی بافت نرم. ماساژ عمیق در راستای فیبرهای عضله یا عمود بر آن‌ها، همراه با فشار کنترل‌شده روی نواحی سفت. هدف، کاهش تنش و بهتر شدن جریان خون در آن ناحیه است.
تحرک‌بخشی مفصل. حرکت دادن آرام و تکراری مفصل در دامنه‌ای که خود بیمار نمی‌تواند طی کند. این کار با فشارهای ملایم و ریتمیک انجام می‌شود و به تدریج دامنه حرکت را باز می‌کند.
کشش‌های درمانی. عضله کوتاه‌شده در وضعیت مشخصی قرار می‌گیرد و چند ثانیه کشیده و نگه داشته می‌شود تا طول طبیعی‌اش را بازیابد. این مرحله معمولاً بعد از شل شدن عضله انجام می‌شود، نه قبل از آن.
کار روی نقاط ماشه‌ای. فشار مستقیم روی نقطه حساس که چند ثانیه نگه داشته می‌شود. در این مدت معمولاً درد ابتدا بیشتر و بعد کمتر می‌شود.
در طول جلسه، درمانگر مدام واکنش بافت و بازخورد بیمار را می‌سنجد و میزان فشار را تنظیم می‌کند. به همین دلیل یک جلسه درمان دستی برای دو بیمار با تشخیص یکسان، لزوماً مثل هم نیست.
کار روی بافت سفت یا نقطه حساس معمولاً با درد همراه است، ولی این درد باید قابل تحمل باشد و پس از رها شدن فشار کم شود. گاهی تا یکی دو روز بعد، ناحیه مثل بعد از ورزش کمی کوفته می‌ماند.
درمان دستی تنش را کم می‌کند و حرکت را باز می‌کند، اما اگر علت اصلی اصلاح نشود، مشکل برمی‌گردد. به همین دلیل معمولاً در کنار تمرینات درمانی و اصلاح وضعیت بدن به کار می‌رود.
